پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - احياء زاينده رود
آخرین اخبار
پیگیری فرم ها
کد رهگیری
آمار بازدید
بازدید روز : 12936
بازدید کل : 22410
آخرین بروزرسانی:
24 فروردين 1397 23:6
بازدید : 269 16 مرداد 1392 11:55 شماره :24443

احياء زاينده رود

 
       

کشاورزي

3 مرداد 1392 - 10:07:16 ق.ظ

 

احياء زاينده رود با سه رويکرد آبخيزداري درحوضه هاي طبيعي ، شهري و روستايي

بزرگنمایی  


خبرگزاري آريا-زاينده رود از رودخانه هاي تاريخي ، بزرگ ، ديدني و گردشگري ايران است که در سالهاي اخير باخشکسالي مواجه شده است .
 براساس اعلام مديريت بحران استان اصفهان درسال 91، دراثر بحران خشکسالي 7000ميليارد ريال خسارت به کشاورزان استان اصفهان وارد شده است . تنها راهکارعملي براي نجات از اين وضعيت اجراي سه رويکرد آبخيزداري درحوضه هاي آبخيز طبيعي حوضه هاي شهري و حوضه هاي روستايي وابسته به آب زاينده رود ، زاينده رود احياء خواهد مي باشد . اجراي اين طرحها با توجه به عرصه وسيع و از سوي ديگر محدوديت ها تنها در بخش دولتي ، در صورت همکاري و مشارکت دستگاههاي دولتي ، غير دولتي  و مردم به سه شکل مديريتي مذکور قابل اجراخواهد بود. سالانه حدود بيش از 1ميليارد مترمکعب آب از 9   کلان حوضه آبخيزدر استانهاي اصفهان وچهارمحال وارد زاينده رود مي شود که مابقي آب ورودي بميزان 300  الي 500 ميليون مترمکعب آن از تونلهاي اول و دوم کوهرنگ مي باشد . بخش اعظم آب ورودي به زاينده رود از حوضه هاي طبيعي مي باشد که تنها  20 درصد از آب استحصالي از اين حوضه هاوارد زاينده  رود مي شود ، که در صورت اجراي طرحهاي آبخيزداري ، 20 درصد آب ورودي به زاينده رود به حدود 70 درصد افزايش خواهد يافت که همين مقدار موجب احياء زاينده رود خواهد شد ، ضمن اينکه مقادير زيادي از آب حاصل از بارندگي در مجاري خروجي وورودي شهرها وروستاهاي وابسته به زاينده رود با ايجاد خسارت از دسترس خارج ميشود که اگر آب ناشي از بارندگي ها وسيلاب ها در شهرها وروستاها بصورت علمي و اصولي جمع آوري و استحصال شود نه تنها زاينده رود احياء خواهد شد بلکه آب مازاد حاصل از حوضه هاي طبيعي که آب شيرين و گوارا مي باشد ، آب شرب مورد نياز بخشي از استانهاي کشور نيازمند به آب را نيز تامين خواهدکرد. بطور کلي آب شيرين در کره زمين کمياب و دغدغه انسانها براي دسترسي به آن است و لزومي ندارد آبي که شيرين وگوارا است و بدست آوردن آن حتي در کره خاکي سخت است به مصارف کشاورزي ، فضاي سبز و صنايع برسد ،  بنابراين طرح مذکور با مديريت صحيح آب در سه حوضه آبخيز ضمن تامين آب شرب از حوضه هاي طبيعي ، آب مورد نياز بخش کشاورزي وابسته به آب زاينده رود از آب حاصله از آبخيزداري روستايي ،  تامين آب مورد نياز فضاي سبز شهري و صنايع وابسته به آب زاينده رود از آب حاصله از آبخيزداري شهري که درجه کيفي کمتري نسبت به آب روستايي دارد ، تامين خواهد شد ، لذا مشکلات در پيش رو در تامين آب وخشکيدگي زاينده رود ميتواند گوياي بي توجهي و کفران نعمت در نوع بهره برداري آب باشد . بسياري از کشورهاي توسعه يافته بين دهه هاي 1965 تا 1975 براي تامين آب غير شرب از روش آبخيزداري شهري وروستايي بهره برده اند واز اين لحاظ هيچ مشکلي ندارند در صورتيکه بعضي از آن کشورها در تامين آب شرب طبيعي هنوز مشکل دارند . متاسفانه آبخيزداري شهري وروستايي در کشور ما هنوز مقوله جديدي است که بدلايل مصرفي بودن ما در آب ونگاه دولتي به آن ، نه مردمي در تامين آن هنوز مشکل داريم وچنانچه مردم با  مشارکت وهمسويي دستگاههاي دولتي وغيردولتي با ديدگاه ديني به آب  بعنوان انفال يا ثروتهاي الهي و پرهيز از هر گونه انحصار گرايي در مصرف آب وحاکميتي دانستن آن ، ضمن تامين زياد وقابل توجه آب هزينه هاي اجراي طرحهاي مذکور را بطور چشمگيري کاهش خواهند داد و هزينه اجراي آن که معادل مبلغ خسارت وارد شده به کشاورزان مي باشد ، در اثر همکاري کمتر خواهد بود ودر زمان زودتري نسبت به فعاليت فقط دولت به نتيجه خواهد رسيد ، نتيجتا در اثر اجراي اين طرح بصورت مشارکتي موجب کاهش برداشت آب و افزايش ورود آب زلال وگوارا و بدون رسوب به زاينده رود خواهيم شد و نهايتا موجب احياء زاينده رود ميشود .افزايش آب سفره هاي زير زميني ، احياء جنگلها و مراتع با مديريت آب در حوضه هاي آبخيز طبيعي ، توليد مثل وازدياد دام و حيات وحش ، تامين آب شرب و فضاي سبز شهري و روستايي ،  پاکيزگي محيط زيست متاثر از آلودگي ها ، رونق گردشگري ، رونق کشاورزي و دامپروري و کاهش و حذف بحران هاي ناشي از خشکسالي هاي اخير از اهداف واثرات مثبت طرحهاي آبخيزداري به اشکال مذکور ميباشد که با  نظارت حاکميتي دستگاه دولتي منابع طبيعي کشور طراحي واجراي آن با همکاري و مشارکت دستگاههاي دولتي ، غيردولتي و مردم امکان پذير خواهد شد .
کليد واژگان :
زاينده رود ، آبخيزداري ، شهري ، روستايي ، مشارکت ، انفال ، خشکسالي ، احياء ، گردشگري.
مقدمه
زاينده‌رود يکي از بزرگترين رودخانه‌هاي ايران است که در مرکز کشور و از مغرب به مشرق جريان دارد . به دليل اينکه بر روي زاينده رود چندين پل تاريخي از زمان صفويان و قبل از آن برجا مانده ‌است و در شهر تاريخي اصفهان قرار دارد .  سالانه گردشگران زيادي از آن بازديد مي‌کنند. اما اين رود بزرگ چند سالي است در معرض خشکي قرار گرفته و علاوه بر اينکه ميزان گردشگري اين شهر را تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد کشاورزان اين منطقه و استانهاي ديگري مانند چهار محال بختياري را با مشکل مواجه مي‌کند.
برخلاف تصور برخي ،  وضع احيا ء زاينده رود آنچنان بد نيست و چنانچه دستگاههاي دولتي وغيردولتي مشارکت و همسويي داشته باشند، ميتوان زاينده رود راپايدارتر از گذشته با اجراي طرحهاي آبخيزداري درحوضه هاي آبخيز طبيعي ومناطق شهري وروستايي احياء کرد. آبخيزداري شهري وروستايي درکشورما مقوله جديدي از فنون آبخيزداري است که به مطالعه حوضه هاي طبيعي تاثيرگذار حريم شهرها وروستاها که رواناب ناشي ازبارندگي را به مدخل هاي ورودي شهر سرازير مي نمايد و وضعيت مهندسي شهري وروستايي شامل جاده ها ،  پشت بام ها ، نهرهاي کنار جاده ها وساير عواملي که آب ناشي از بارندگي را به مدخل هاي خروجي شهر هدايت مي کنند ميپردازد وسپس بر اساس مطالعات وطرحهاي تهيه شده به اجراي آن دست مي يابد  . سياستهاي اجرايي طرح آبخيزداري شهري در هفتمين همايش آبخيزداري در سال 1389 در دانشگاه صنعتي اصفهان مطرح گرديد . طرح آبخيزداري شهري بين سالهاي 1960 و1975 ميلادي درآريزوناي آمريکا و هامبورگ آلمان بصورت مشارکتي وموفق درمناطق شهري توسط دولت و مردم بمنظور تامين آب مورد نياز به اجرا در آمد .آبخيزداري درحوضه هاي آبخيز ومناطق شهري وروستايي در شرايط فعلي تنها راهکاري است که مي‌تواند معضل خشکي زاينده رود را برطرف کند وفقط باتهيه و اجراي طرح جامع آن با مشارکت دستگاههاي دولتي وغير دولتي ميسر است .
1 – لزوم ديدگاه ديني وحاکميتي به آب بعنوان انفال :
خشکسالي از يک سو وافزايش جمعيت و توسعه صنايع دردههاي اخير از سوي ديگر موجب کمبود آب وخشکي زاينده رود گرديده است ، بي توجهي به اين وضعيت  تاده سال آينده موجب چالش بزرگي درکمبود و تامين آب خواهد بود . بايد اين واقعيت را بپذيريم که آب در طبيعت جزو انفال و ثروتهاي الهي است و مابعنوان مسلمان درمقابل اين موهبت الهي مسئول هستيم وهميشه اينگونه نيست که با انتظار بيش ازحد وبدون انجام کاري از آب طبيعت استفاده ببريم ، لذا باتوجه به اينکه توليد وچرخه  آب درطبيعت صورت مي گيرد و همچنين استفاده ازآن ملي است و انحصاري نيست ودردست عده اي خاص نبايد باشد ، بايستي با پرهيز از انحصارگرايي آب درطبيعت ضمن حفظ حرمت ديني آن با پيروي از توصيه آيه يک سوره شريفه انفال مبني بر ايمان ، برادري و برابري ،  با به اجرا درآوردن طرحهاي موثر در توليد آب مانند اجراي پروژه هاي آبخيزداري بصورت مشارکت همه جانبه با نسبت کار وفعاليت اصولي از آب بهره ببريم . طبيعت عامل توليد آب است ، سازمان جنگلها ، مراتع وآبخيزداري کشور دستگاه تخصصي دولتي ونظارتي حوضه هاي آبخيز طبيعت در توليد آب کشور است وچنانچه ساير دستگاههاي دولتي وغيردولتي با مشارکت وهمسويي اين سازمان بعنوان سازماني حاکميتي ونظارتي در طرحهاي آبخيزداري مشارکت وهمکاري نمايند در کوتاه مدت شاهد توليدعظيم آب  خواهيم بود بطوريکه کشور ما قطب صادراتي  وتامين آب شيرين به کشورهاي عربي ونيازمند به آب خواهد بود در غير اينصورت تا ده سال آينده کشور ما از کشورهاي نيازمند به آب شيرين خواهد بود که حتي آب مورد نياز به فضاي سبز و کشاورزي را نخواهد توانست تامين کند . اميد است بتوانيم به مصداق کاردرطبيعت که ازنظر اسلام جزو واجبات واز عبادات شمرده مي شود ، دست يابيم و مسلما با اين نيت خالصانه و ديدگاه ديني با ايمان کامل بدور از اختلافات ، دعاي باران نيزتاثيرگذارخواهد بود وباعمل خالصانه ومشارکت برادرانه شاهد بيش ازحد انتظارتوليد و تامين آب خواهيم بود.


2 - آبخيزداري در حوضه هاي آبخيز ومناطق شهري وروستايي کليد  معماي زاينده رود :
واحد برنامه‌ريزي آبخيزداري حوضه آبخيز است که با به اجرا در آوردن عمليات مکانيکي وبيولوژيکي درحوضه هاي آبخيز به اجرا در مي آيد . واحد برنامه ريزي آبخيزداري شهري وروستايي حوزه آبخيز حريم شهر وروستا و وضعيت مهندسي شهرسازي وروستايي اعم از جاده ها پشت بام ها ، نهرها وساير عوامل هدايت آب به مدخل هاي خروجي ميباشدکه بايد از ابعاد گوناگون مورد مطالعه قرار گيرد و نقش همکاري دستگاه‌هاي دولتي و مردم‌ نهاد در زمينه‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، علمي، فني و تخصصي در آن قيد شود تا خللي در انتخاب روشها و الويت بندي ها دراجراي آن پيش نيايد.
مطالعات طرح جامع آبخيزداري شهري بايد از دو جنبه حوزه آبخيز بالاي سد زاينده‌رود و حوزه آبخيز پايين سد زاينده‌رود تا باتلاق گاو خوني مورد توجه و بررسي قرار گيرد.
با تهيه و اجراي طرح جامع آبخيزداري به خصوص در حوضه هاي طبيعي و مناطق شهري و روستايي بالادست سد زاينده‌رود و پايين سد تا تالاب گاو خوني مي‌تواند موجبافزايش آب و کاهش بهره‌برداري بي‌رويه از آب شود.ضمن تامين آب مورد نياز درشهرها وروستاها آب مازاد حاصل از اجراي طرح‌هاي مذکور به زاينده‌رود هدايت مي شود تا در زمان بارش‌هاي سيل‌آسا دچار بحران و فرسايش وايجادرسوب نشود.
3 -آبخيزداري ،يک مديريت اجتماعي در حوضه هاي آبخيز ومناطق شهري وروستايي :
اکوسيستم حوضه هاي آبخيز وابسته به نوع فعاليت جوامع محلي نيز مي باشد ، همانگونه که انسان نقش تخريبي در طببيعت دارد ، با مديريت وبرنامه ريزي صحيح ميتواند نقش احيايي نيز داشته باشد ، آبخيزداري که بعبارت ديگر آبخيزداري اجتماعي است نوعي مديريت حوضه آبخيز ومديريت وهدايت آب در شهرها وروستاها با مشارکت دستگاههاي دولتي وغيردولتي است که بسته به وضعيت حوضه با انتخاب نوع پروژه هاي آبخيزداري مورد نياز ميتواند در کوتاه ترين مقطع زماني نسبت به دستگاه اجرايي دولت( سازمان جنگلها ، مراتع وآبخيزداري کشوروادارات کل تابعه ) به اجرا درآيد و نقش احيايي وتوليد آب درطبيعت داشته باشد.  طومار شيخ بهايي شکل بارز مديريت اجتماعي آب بود که با مشارکت همه جانبه مردم تنسيق ومديريت آب زاينده رود در آن زمان شکل گرفت ، انتظار مي‌رود آبخيزداري شهري که کليد معماي احياء زاينده رود است با مشارکت و همدلي مسئولان و مردم در سطح 9کلان حوضه دردواستان اصفهان وچهارمحال به اجرا در آيد  و با احياءزاينده رود ، باتلاق گاوخوني نيز احياء شود.اجراي طرح جامع آبخيزداري با مشارکت همه جانبه مردم ومسئولين امکان پذير است ،لذا بدين منظور  نياز به برگزاري جلسات و همايش هاي آسيب شناسي آبخيزداري با مشارکت دستگاههاي دولتي وغيردولتي دراشکال مختلف اجتماعي و مناطق جغرافيايي است ، بنابراين  بايد ترتيبي اتخاذ کرد تا طرح مذکور به مسئولين و مردم شناسانده شودوهمچنين با برگزاري کارگاه‌هاي آموزشي آبخيزداري در سطح شهرها و روستاها با مشارکت دستگاه‌هاي مذکور اقدام عملي صورت پذيرد.
4 - وضعيت آبهاي ورودي به سد و رودخانه زاينده رود:
1-4- آبهاي ورودي حوضه هاي آبخيز استان اصفهان به زاينده رود :
 يک دوم آبهاي ورودي به زاينده رود از حوضه هاي آبخيز استان اصفهان انجام ميگيرد . با توجه به بارندگي‌هاي متناوب سالانه حدود 750 ميليون متر مکعب حوضه آبخيز پلاس جان و قلعه شاهرخ  دربالا دست زاينده رود و حوضه هاي آبخيز مشرف به قلعه شاهرخ ، رودخانه شور ، رودخانه اسفرجان ، رودخانه مرغاب و رودخانه دستکن ميمه وارد مي شود .لازم به ذکراست مابقي حوضه هاي آبخيزدر استان اصفهان که بالغ بر 5 ميليون هکتارميباشد تاثيري بر ورود آب به زاينده رود ندارند ، لذا  با انجام عمليات آبخيزداري در اين حوضه ها بخش مهمي از آب مورد نياز را در بخشهاي مرکزي  وشرقي استان که بيشترين نياز آبي در آن است را تامين خواهد نمود که نهايتا تاثير به سزايي در کاهش مصرف آب زاينده رود ،تامين آب شرب ، کشاورزي ، فضاي سبز ، بيابانزدايي ، تغذيه سفره هاي زيرزميني وآب مورد نياز بخشهاي وابسته مانند صنايع را خواهد داشت .
2-4 - ورود آب از استان چهارمحال وبختياري به زاينده رود :
يک دوم آبهاي ورودي به زاينده رود از استان چهار محال وبختياري مي باشد . با توجه به بارندگي هاي متناوب سالانه حدود بين 300 تا500 ميليون مترمکعب آب از تونلهاي اول ودوم کوهرنگ و100 ميليون مترمکعب از چشمه لنگان استان چهار محال وبختياري وارد زاينده رود مي شود .علاوه بر آن درسه محل شامل دوحوضه رودخانه قلعه شاهرخ وحيدري وچشمه ديمه حدود 250 ميليون مترمکعب آب وارد زاينده رود ميکند که ساليانه ازطريق استان چهارمحال وبختياري جمعا بين 650 تا 850 ميليون متر مکعب که بطورمتوسط 750 ميليون مترمکعب آب وارد زاينده رود مي نمايد .
 3-4 - ورود روان آبهاي شهري وروستايي  به زاينده رود :
مقدار ناچيزي از روان آبهاي شهري وروستايي وارد زاينده رود مي شود ، اما با اجراي آبخيزداري شهري وروستايي با اعمال مديريت روان آبهاي ورودي وخروجي شهرها وروستاهايي که از آب زاينده رود براي فضاي سبز وکشاورزي استفاده ميکنند ميتوان شاهد کاهش سطح بهره برداري آب مورد نياز ,وافزايش مقدارآب از زاينده رود بود . بطور کلي شهر يا روستايي که بتواند 70 درصد سيلاب ورواناب خود را کنترل کند ، آبخيزداري را درمديريت آب خود انجام داده است . واين نسبت هم در حوضه هاي آبخيز مصداق پيدا مي کند . با محاسبه مساحت شهر وروستا و مساحت حوضه هاي آبخيز که روان آب آن وارد شهرها  وروستاها مي شود ونيز محاسبه ميزان متوسط بارندگي ميتوان مقدار آب استحصالي ناشي از روان آبها را با بدست آورد .
5 - پتانسيل آبخيزداري شهري اصفهان درکاهش استفاده از آب زاينده رود :
براساس نظرات اساتيد وکارشناسان هيدرولوژيست وضعيت مهندسي و زيرساخت هاي شهري شهراصفهان به گونه اي است که با اعمال آبخيزداري شهري ميتوان حدود60 الي 80 درصد روان آبها وجريانهاي سطحي را  استحصال کرد . سطح پشت بام ها ، کوچه ها ، خيابانها و بزرگراهها ، عوامل مهمي در عدم نفوذ آب باران وجريان سطحي مي شوند که ميتوان با اعمال روشهاي ابداعي جريان آب را به مدخل هاي خروجي شهر انتقال وبا جمع آوري آن ، آب مورد نياز فضاي سبز شهري تامين کرد .چنانچه سطح شهر اصفهان را 700 کيلومتر مربع در نظر بگيريم طبق فرمول حجم آب قابل استحصال ناشي از بارندگي حدود 70 ميليون مترمکعب آب در سال ميتوانيم جمع آوري کنيم که اگر سطح فضاي سبز شهر اصفهان را 5 هزار هکتار در نظر بگيريم آب موردنياز آن در سال 30 ميليون مترمکعب خواهد بود ومابقي آب استحصالي که 40 ميليون مترمکعب خواهد بود را ميتوان به شکل ورود به رودخانه زاينده رود، نفوذ درزمين ، ايجادبرکه ويا آب انبار در توسعه فضاي سبز شهري شرق اصفهان ويا افزايش آب زاينده رود تا گاوخوني  مورد استفاده قرار داد . البته درکشورهاي توسعه يافته وضعيت مهندسي شهري براساس آبخيزداري شهري با ايجاد کانالهاي زيرزميني براي انتقال آب طراحي وساخته شده است ومتاسفانه در کشور ما اهميتي به اين موضوع نشده ، اما در توسعه شهرهاي جديد و شهرهايي که بحران سيل وخسارت در آن زياد است ميتوان اين روش را به کار برد .
6- پتانسيل آبخيزداري شهري دراحياء کويرهاي شرق اصفهان وکاهش استفاده از آب زاينده رود
براساس نظريات کارشناسان وتجربيات محلي دشت سجزي واقع در شرق اصفهان در50 سال گذشته  وضعيت مطلوبي از لحاظ تامين آب وتوليدعلوفه داشته است وچراگاه مناسبي براي پرورش دام بوده است . بدليل مشکلات زير ساختي در توسعه شهري وصنعتي روان آبهاي ورودي به اين دشت که از مناطق دولت آباد وحبيب آباد سرچشمه ميگرفته به شدت  کاهش يافته است  ، بطوريکه اين دشت سرسبز ومرغزار به مرور زمان تخريب شد وطي سالهاي بعد شاهد کوير زايي وبيابانزايي در اين منطقه شديم ودر حال حاضر از بحراني ترين کانونهاي مناطق بياباني استان اصفهان شده است وبا وجود کوره هاي گچ وآجرپزي تهديد بزرگي از نظر زيست محيطي براي شهر اصفهان ايجاد کرده است . لذا با اصلاح مسير جريان آب قديمي از طريق آبخيزداري شهري وروستايي ضمن تامين آب مورد نياز کشاورزي وکاهش ميزان تامين آب زاينده رود در آينده در قطب کشاورزي اين مناطق وجلوگيري از استفاده از آب آلوده فاضلاب شهري توسط کشاورزان اين منطقه ، ميتوان اين کوير را احياء و به مرغزار 50 سال گذشته تبديل کرد . 
7- افزايش آب ورودي به زاينده رودبصورت زلال وگواراو بدون رسوب با اجراي طرح هاي آبخيزداري  :
باتوجه به فرسايش وحمل رسوبات آبهاي ورودي به زاينده رود حدود 20 درصد از آب 9کلان حوضه آبخيز که دو حوضه آن در استان چهارمحال وبختياري و7کلان حوضه در استان اصفهان ميباشد  وارد زاينده رود مي شود ومابقي آن ازدسترس خارج مي شود ويا بصورت رسوب وارد سد يا رودخانه زاينده رود مي شود ،که در صورت به اجرا در آوردن کامل طرح جامع آبخيزداري در 9 حوضه مذکور ، با افزايش آب بصورت  زلال وگوارا وبدون رسوب به زاينده رود مواجه خواهيم شدکه نسبت به وضعيت فعلي ورودي آب بيشتر خواهد شد  ، ضمن اينکه مديريت آب به خوبي در حوضه‌هاي آبخيز استان انجام مي شود و نياز آبي را برطرف و آب استحصالي از رودخانه را کاهش ميدهد.
8 - نياز روزافزون به آب ولزوم مشارکت دستگاههاي دولتي وغير دولتي دراجراي طرحهاي آبخيزداري:       
افزايش جمعيت وتوسعه صنايع مختلف نياز روز افزون را دربرداشت ومصرف بيش ازحد آب  ايجادکرده است  . از سوي ديگربي توجهي و تخريب طبيعت در اثر فعاليتهاي غير عادلانه و غيراصولي انساني با توسعه زمينهاي کشاورزي وباغات وبرداشت بيش ازحد آب زاينده رود  وضعيت قبلي خودجوش بودن آب زاينده رود  را براي تامين آب مختل کرده است بطوريکه طومار شيخ بهايي را درمديريت آب درهم پيچيده است ،لذا درصورت اجراي طرحهاي آبخيزداري اين طومارمرمت واصلاح خواهد شد . اجراي  طرح  مذکور از طريق مشارکت دستگاههاي دولتي وغيردولتي  وبسته به نوع مديريت وبرنامه ريزي مشارکتي درفازهاي مختلف  و زمانبندي مناسب  باز هم کاهش خواهد يافت. نتيجه گيري مي شود حوضه هاي آبخيز در استان اصفهان وجهارمحال نسبت  به تونل هاي کوهرنگ استان چهارمحال وبختياري تاثير بيشتري را دراحياي زاينده رود ميتواند داشته باشد ،که با مديريت آن و با به اجرا در آوردن طرح جامع آبخيزداري در 7 کلان حوضه استان اصفهان و2کلان حوضه در استان چهارمحال وبختياري ميتوا ن در زمان بارندگي ضمن تغذيه سفره هاي آبهاي زير زميني و تامين آب مورد نيازکشاورزي وسايربخشهاي وابسته به آب زاينده رود ،  شا هد افزايش جريان آب زاينده رود واحياء وپايداري آن بود و همچنين اجراي طرح مذکور ضمن تامين بخش زيادي از آب مورد نياز، موجب کاهش برداشت آب و افزايش جريان آب زاينده رود خواهد شد.
9- اهداف و اثرات مثبت:
طرح مذکور با هدف مديريت روا‌ن‌آب‌ها، جلوگيري از سيل و خشکسالي،جلوگيري ازماندن آب پس از بارندگي درچاله هاي شهروروستا که باعث آلودگي مي شود ، جلوگيري از ورود رسوبات به داخل سدها ، تأمين آب و توسعه فضاي سبز شهري و روستايي است که موجب ايجاد هواي پاک با خروجي کيفي وکمي بالاي آب بصورت زلال و گوارا در حوزه آبخيزبه منابع آبي وسدها انجام مي‌شود  البته درمناطق شهري بدليل آلودگي زياد آب خروجي در درجه اول مسئله کمي آب و دردرجه دوم کيفي بودن آب مطرح است.جهت تصفيه آب در کنار مدخل هاي خروجي آب از شهر ميتوان از آب انبار ويا با ايجاد برکه مصنوعي با کاشت گياهان خود پالايش که تصفيه کننده ميباشد ، استفاده کرد که اين برکه با داشتن گياهان آبزي ميتواند محل مناسبي براي تفرج وگردشگري شهر باشد. آب ناشي از آبخيزداري شهري که با فاضلاب شهري همراه است بدليل پايين بودن درجه کيفي آن بايستي در مصارف فضاي سبزوتوسعه پارکهاي جنگلي حريم شهر بکار برده شود اما براي کشاورزي مناسب نيست. آب ناشي از آبخيزداري روستايي داراي کيفيت بيشتري نسبت به آب حاصله از آبخيزداري شهري است و از آن ميتوان در مصارف کشاورزي استفاده کرد .آبهاي حاصله از آبخيزداري شهري وروستايي براي آب شرب مناسب نيستند. کيفيت وکميت آب حاصله از طرحهاي آبخيزداري در حوضه هاي آبخيز به مراتب از ابهاي حاصله از ابهاي حاصله از آبخيزداري شهري وروستايي بالاتر است وبراي تامين آب شرب مناسب است ومي تواند ضمن افزايش آب سد ورودخانه  زاينده رود جريان رودخانه اي را درمواقع بحراني کنترل نمايد . اجراي طرحهاي مذکور آبخيزداري علاوه برتامين آب مورد نيازو احياء زاينده رود موجب احياء جنگلها ، مراتع ،زاد وولد حيات وحش، فعال شدن حوضه هاي آبخيز درتوليد آب ، زاد آوري وتوليد مثل حيات وحش وتامين علوفه دام درمرتع  وافزايش آبهاي سفره زير زميني مي شود و همچنين علاوه برتامين آب موردنياز کشاورزي، آب موردنياز شرب و فضاي سبز شهري و روستايي رانيز تامين مي‌کند . پاکيزگي محيط زيست که متاثر از آلودگي ها ست وهمچنين کاهش و حذف بحران هاي ناشي از خشکسالي هاي اخير را بدنبال خواهد داشت.با اجراي طرح مذکورگردشگاههاي طبيعي واماکن تفريحي موردبازديد توريست ها وگردشگران قرار خواهد گرفت . کشاورزي رونق مي گيرد  و با ازدياد پوشش گياهي ، علوفه مورد نياز داماهلي ووحوش که در مراتع وچراگاهها تعليف مي نمايند تامين خواهد شد و توليد گوشت ومحصولات دامي نيز افزايش خواهد يافت.
10- هزينه هاي طرح درمقايسه با خسارت خشکسالي  و کاهش هزينه ها با نوع مشارکت :
باتوجه به اعلام مديريت مرکز بحران استان درسال 90خسارت خشکسالي دربخش کشاورزي 7000 ميليارد ريال است ، با احتساب هر هکتار20 ميليون ريال مطالعه، تهيه و اجراي طرح آبخيزداري در 9کلان حوضه آبخيز درسطح 350 هزارهکتار تاثيرگذار بر سد و رودخانه زاينده رود نياز به مبلغ  حدود 7000 ميليارد ريال است يعني اعتباري معادل خسارت که باتعيين حدود وظائف ونقش دستگاههاي دولتي و غيردولتي در اجراي طرحهاي مذکور، بطور چشمگيري هزينه ها را کاهش خواهديافت. با توجه به اهميت احياء زاينده رود ميتوان آبخيزداري در حوضه هاي آبخيز را در دو فازدر9حوضه مذکور دراستانهاي اصفهان وچهارمحال به مرحله اجرا در آورد.  درمناطق شهري وروستايي هزينه ها بستگي به وضعيت مهندسي شهر وروستا و مديريت هدايت آب به مدخل هاي خروجي دارد.  بايد در نظر داشت با جلب همکاري و مشارکت دستگاههاي دولتي و غيردولتي وهمچنين تشويق آنها  با اجراي طرخهاي ماده 3 و زراعت چوب صنوبر وپرورش ماهي دربعضي مناطق ييلاقي استان باتامين آب  که از طريق طرح مذکور محقق خواهد شد ،بدين ترتيب هزينه هاي طرح کاهش خواهد يافت وتوان بالقوه اقتصادي براي مجريان اين طرح نيز ايجاد خواهد کرد  .
11-مراحل فرايند طرح :
1- 9 – تهيه وارائه پايلوت موفق وتاثيرگذار در سه مکان بطور همزمان شامل يک حوضه آبخيز مشرف به زاينده رود ، يک شهر ويک روستا در تامين آب .  
2-9 – شناسايي ،مطالعه وهدف گذاري برروي 9کلان حوضه هاي آبخيز ، مهندسي شهري وروستايي درهدايت آب به مدخل هاي خروجي  مدخل هاي خروجي وورودي آب در شهرها وروستاها.
3 -9 –تدوين طرح جامع بر اساس شناسايي ، مطالعات ، وهدف گذاري بر روي حوضه هاي طبيعي آبخيز و مناطق شهري وروستايي.
4 – 9 -  اجراي طرحهاي مذکور در راستاي مطالعات تدوين شده برحسب الويت بندي مکاني وزماني .
5 – 9 – ارزش يابي وکنترل طرحهاي اجرا شده براساس الويت بندي ها تا حصول نتيجه نهايي در تامين آب مورد نياز شهري وروستايي واحياء زاينده رود.


تهيه و تنظيم:مهندس سيدحسين سيدحسيني  کارشناس ارشد منابع طبيعي اداره کل منابع طبيعي وآبخيزداري استان اصفهان

 

 

 

 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :  
  
اوقات شرعی
آب و هوا
The remote name could not be resolved: 'weather.yahooapis.com'

پیشخوان روزنامه ها